พระแม่ลักษมี – เทวีแห่งโชคและความร่ำรวย

พระแม่ลักษมี เป็น มหาเทวีในศาสนาพรหมณ์-ฮินดู ท่านเป็นเทวีแห่งความมั่งคั่ง โชคลาภ และความเจริญ โดยตัวท่านเองนั้นเป็นชายา(พลัง)ของพระวิษณุ 1 ใน 3 มหาเทพของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูและเทพที่สำคัญที่สุดในนิกายไวษณพ นอกเหนือจากนี้พระแม่ลักษมีก็ยังเป็นเทวีที่สำคัญในศาสนาเชนเช่นกันเพราะมีการค้นพบร่องรอยของท่านในวัดเชนเก่าแก่ ในศาสนาพุทธ พระแม่ลักษมีนั้นดำรงตำแหน่งเป็นเทวีแห่งความอุดมสมบูรณ์และโชคลาภ ซึ่งมีการค้นพบเทวรูปของท่านในสถูปที่เก่าแก่ที่สุดของพุทธศาสนา ศาสนาพุทธในทิเบต เนปาล เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีการนับถือ พระโพธิสัตว์วสุธารา ซึ่งเทวลักษณะของท่านก็มีส่วนคล้ายพระแม่ลักษมีมากซึ่งก็คาดว่าน่าจะเป็นองค์เดียวกัน

พระแม่ลักษมีมีอีกชื่อหนึ่งคือ “ศรี” หรือ “ทิรูมากาล” เพราะว่าท่านประกอบไปด้วยลักษณะอันเป็นมงคล 6 ประการ และท่านก็เป็นตัวแทนแห่งพลังของมหาเทพวิษณุเจ้า ในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ท่านถือกำเนิดมากจากพิธีกวนเกษียณสมุทร เมื่อท่านถือกำเนิดขึ้นท่านเลือกพระวิษณุเป็นพระราชสวามีตลอดกาล ครั้งใดที่พระวิษณุได้อวตารลงไปเกิดยังโลกมนุษย์ เช่น อวตารไปเกิดเป็นพระราม พระฤษณะ ท่านก็อวตารลงไปเกิดเป็นชายาของพระราม และพระกฤษณะด้วยเช่นกัน ในคัมภีร์โบราณของอินเดียกล่าวว่าผู้หญิงทุกคนบนโลกนั้นคือส่วนหนึ่งของพระแม่ลักษมี พิธีกรรมการการอภิเษกสมรสระหว่างพระแม่ลักษมีและพระวิษณุนั้นถูกใช้เป็นตัวอย่างของการจัดพิธีแต่งงานของฮินดู ในผู้นับถือนิกายศักติก็นับถือพระแม่ลักษมีก็เป็นหนึ่งในเทพเจ้าที่สำคัญที่สุดเช่นกัน

ในวัฒนธรรมอินเดียเราจะพบภาพหรือเทวลักษมีลักษณะของพระแม่ลักษมีในลักษณะที่ท่านสวมชุดที่หรูหรา สีทอง สวยงาม ขี่นกฮูกเป็นพาหนะ ซึ่งสื่อความหมายว่าในการใช้ชีวิตประจำวันการจับจ่ายใช้สอยเงินนั้นเป็นเรื่องสำคัญ และหมายถึงพลังของท่านที่สามารถสยบความมืดได้ บางครั้ง ท่านมักจะปรากฏในลักษณะโยคีหญิงกำลังยืนบนดอกบัวและถือดอกบัวในมือ ซึ่งหมายถึงโชคลาภ ความรู้แจ้ง และความเป็นอิสระทางจิตวิญญาณ ภาพของท่านในลักษณะที่มี 4 กร ซึ่งหมายถึงจุดหมายในชีวิตมนุษย์ 4 อย่างในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ได้แก้ ธรรมะ, กามตัณหา, อรรถะ และ โมกษะ บ่อยครั้งที่เราจะพบเห็นท่านเป็นหนึ่งในตรีศักติ ซึ่งประกอบไปด้วย พระแม่สรัสวดี พระแม่ลักษมี และ พระแม่ปารวตี

ในทางโบราณคดีนั้นมีการค้นพบเหรียญที่มีรูปของพระแม่ลักษมีซึ่งมีอายุ 1 พันปีก่อนคริสตกาล แสดงให้เห็นว่ามีการบูชาท่านตั้งแต่ก่อนช่วงเวลานั้นแล้ว และยังมีการค้นพาเทวลักษณะและเทวรูปของพระแม่ลักษมีในวัดฮินดูทั่วทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งอยู่ในช่วงเวลา ค.ศ. 500 – 1000 ในปัจจุบันการเฉลิมฉลองให้พระแม่ลักษมีนั้นมีการทำผ่านพิธี ดิวาลี (เป็นการบูชาประธีปไฟ) และพิธี Sharad Purnima (เป็นการบูชาพระจันทร์เต็มดวงในฤดูกาลเก็บเกี่ยวในช่วงเดือนกันยายนถึงตุลาคม)

จุดกำเนิดของท่าน

เมื่อครั้งที่เทวดาและอสูรนั้นยังไม่มีชีวิตอมตะนั้น ทั้งเทวดาและอสูรนั้นต้องการที่จะดื่มน้ำอมฤตเพื่อที่จะให้ตัวเองมีชีวิตอมตะ แต่ว่าการจะได้น้ำอมฤตมานั้นจะต้องทำผ่านพิธีกวนเกษียณสมุทร (กวนทะเลน้ำนม) ทั้งเทวดาและอสูรจึงได้เอาเขาไกรลาสมาทำเป็นที่กวนเกษียณสมุทรโดยพระวิษณุก็อวตารเป็นเต่าชื่อ กูรมะ ดำลงไปรองเขาไกรลาสด้านล่างใต้มหาสมุทร พญางูท้าววาสุกีก็เอาตัวเองเป็นเชือกรัดเขาไกรลาสโดยให้เทวดาจับลำตัวช่วงหางและอสูรจับลำตัวช่วงหัวพลัดกันดึงไปมาเพื่อกวนเกษียณสมุทร ซึ่งระหว่างที่ทำพิธีนี้เองก็มีของวิเศษออกมาจากพิธีมากมายหนึ่งนั้นก็คือพระแม่ลักษมี แต่ในบางคำแปลก็ว่าท่านเป็นลูกสาวของเทพแห่งท้องทะเลเพราะท่านกำเนิดมาจากทะเล

ตามคัมภีร์ที่ว่าท่านกำเนิดมาจากพิธีกวนเกษียณสมุทรนั้นท่านออกมาพร้อมกับถือดอกบัวในมือ พร้อมกับ โคสุรภี หรือ กามเธนุ (เป็นโควิเศษสามารถบันดาลอะไรได้ตามต้องการ), เทวีวารุณี ชายาของ เทพวรุณ, ต้นกรรณิการ์, ทางอัปสรมากมาย, จันทรา (พระจันทร์) และ ธันวันตรี (Dhanvantari) แพทย์สวรรค์อวตารปางหนึ่งของพระนารายณ์ ที่มือหนึ่งถือคนโทใส่น้ำอมฤต เมื่อพระแม่ลักษมีกำเนิดขึ้นมาท่านสามารถเลือกได้ว่าท่านจะอยู่ข้างเทวดาหรืออสูร ท่านเลือกข้างเทวดา และในหมู่เทวดาผู้ยิ่งใหญ่ 30 องค์ ท่านเลือกที่จะไปอยู่กับพระวิษณุ ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมาก็มีการเฉลิมฉลองและบูชาพระแม่ลักษมีผู้ถือดอกบัวมาจวบจนทุกวันนี้

สตรีทุกผู้เป็นส่วนหนึ่งของท่าน
ท่านเป็นเด็กหญิงในช่วงวัยเด็กของพวกเธอ
ท่านเป็นหญิงสาวในช่วงวัยรุ่นพวกเธอ
ท่านเป็นหญิงสูงอายุในช่วงวัยชราของพวกเธอ
— Sri Kamala Stotram

สตรีทุกผู้ทุกนามกำเนิดมาจากท่าน
— Sri Daivakrta Laksmi Stotram